نبردهای بیپایان؛ کتاب سوم؛ فصل دوم: تثبیت
"صدامیزه شدن" سناریوی فرضی در میان حدود
در قضایای پیش رو، منطق نظامی استراتژیک تاکید میکند که یک عملیات وسیع نظامی برای چیزی که اسرائیلیها و آمریکاییها میخواهند اهمیت بالا دارد، زیرا ج.ا ارادهای قوی برای ادامه مسیر خود در برنامههای موشکی، هستهای و نیروهای نیابتی نشان میدهد. عملیاتهای محدود و مقطعی که نتوانند اراده و اعتماد به نفس تهران را تضعیف کند، احتمالا برای آنها ثمربخش نخواهند بود. البته منطق سیاستمداران ممکن است متفاوت باشد و روش دیگری را ترجیح دهند. طرفداران ج.ا امید به عملیات محدود نظامی دارند. عملیات محدود، در برخی سناریوها به تثبیت بیشتر موقعیت نظام منجر خواهد. در حالی که مخالفان نظام به دنبال براندازی کامل آن هستند. از منظر تاریخی، میان این دو حد، سطح دیگری نیز وجود دارد که عراق صدام حسین بین سالهای ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۳ آن را تجربه کرد و من آن را "صدامیزه شدن" نامیدهام. در این دوره، حکومت صدام به لحاظ مشروعیت چنان ضعیف شد و ابزارهای قدرت و نظامی از او گرفته شد که قدرتهای خارجی در چندین نوبت توانستند هر آنچه میخواستند با کمترین هزینه سیاسی و نظامی در عراق انجام دهند. به طوری که در عمل، حکومت صدام حاکمیت کامل ملی بر عراق نداشت. به عنوان مثال، بیل کلینتون متهم شد که برای انحراف افکار عمومی از استیضاح خود بر سر ماجرای مونیکا لوینسکی، دستور عملیات روباه صحرا (Desert Fox) را در سال ۱۹۹۸ صادر کرد. یکی از بزرگترین عملیاتها علیه حکومت عراق در دوره ضعف صدام. این عملیات شامل بیش از ۴۰۰ موشک کروز و صدها بمب بود (مسئله عدم همکاری کامل عراق در زمینه خلع سلاح تسلیحات کشتار جمعی و برنامه موشکی بود). اما بسیاری تنها به اشغال عراق در ۲۰۰۳ فکر میکنند، در حالی که فرآیندهای شدید نظامی سالها پیش آغاز شده بود. عملیات نظارت شمالی (Northern Watch) نیز نمونه دیگری است. منطقه پرواز ممنوع بر فراز بخشهای شمالی عراق که حاکمیت صدام بر نواحی کردنشین را تا زمان اشغال عراق تضعیف کرد و خود منجر به حملات متعدد به سامانههای دفاعی حکومت صدام شد.
بنابراین، اگر توانمندی موشکی و تهاجمی ج.ا که تا حد بالایی درونزا است، به شدت تضعیف یا حتی نابود شود، توانمندی پدافندی و هواییاش نیز هم اکنون با مقیاس خوبی خنثی شده است. تهران دیگر امکان فعالیت کاملا آزاد نخواهد داشت. در این صورت، فضای ایران به فضای عملیات دائمی تبدیل میشود، نه صرفا جنگهایی که هر از گاهی با تردیدهای بسیار آغاز شوند. فضای کشور به طور مداوم برای اقدامهای عملیاتی کمهزینه و کوتاهمدت رصد خواهد شد. زیرا دیگر تهدید بزرگی وجود ندارد که طرف مقابل را به فکر عواقب سنگین حمله وادارد. سلاحهای دقیق دوربرد و توانمندیهای اطلاعاتی مدرن این امر را راحتتر و کمهزینهتر کرده است.
اگر به حمله کنسلشده ترامپ پس از اعتراضات ایران نگاهی بیندازیم، ترکیبی از تردید، ترس از واکنش تهاجمی ج.ا و دستاورد محدود عملیاتی باعث لغو آن حمله شد. تا اینکه ما به حجم انتقال بزرگ نظامی فعلی برسیم که بتواند هم اقدام تهاجمی ج.ا را کنترل کند و هم به دستاوردهای ملموستر نظامی و سیاسی منجر شود. به عبارت دیگر، در سناریوی "صدامیزه شدن" ج.ا، سرنخ توانمندیهای تهاجمی و دفاعی آن به تحولات سیاسی داخل کشور نیز گره خواهد خورد و دست کشورهای خارجی برای اثرگذاری مستقیم بر تحولات داخلی ایران بازتر و بازتر خواهد شد. در این حالت، "اثر پروانهای" فعل و انفعالات فنی درون پایگاههای موشکی از جایگذاری بالکها و سرجنگیهای موشک، مستقیما به تحولات خیابان متصل میشود.
در نهایت، ما در مغز تصمیمسازان سیاسی نیستیم و نمیدانیم دقیقا چه خواهد شد. اما میتوانیم دستهبندی از سناریوهای فرضی را باز کنیم و آنها را تحلیل کنیم.
پایان (محسن ریحانی)
@Exciton_missile_program 🚀
۳ اسفند ۱۴۰۴ برابر با ۲۲ فبریه ۲۰۲۶